15 najważniejszych miesięcy

To, co spowodowało, że Jarosław Kaczyński i jego partia mogą dzisiaj rządzić, rozpoczęło się 31 sierpnia 36 lat temu. Początek końca PRL.

W sierpniu 1980 roku przez Polskę przeszła fala strajków spowodowana przede wszystkim pogarszającą się sytuacją ekonomiczną kraju, sposobem sprawowania władzy przez komunistów, a w tym coraz większym ograniczaniem wolności słowa i swobód obywatelskich.
W odpowiedzi na protesty władze komunistyczne niespodziewanie postanowiły zasiąść do rozmów z opozycją. Wynikiem owych negocjacji było podpisanie czterech umów, które przeszły do historii jako Porozumienia Sierpniowe.

Najsłynniejsze z nich, najbardziej dojrzałe politycznie i najkorzystniejsze dla robotników podpisane zostało  w Gdańsku przez komisję rządową PRL ze strajkującymi robotnikami. Dużą w tym rolę  odegrali  intelektualiści, czyli znienawidzone dziś elity, wystosowując 20 sierpnia apel do władz o podjęcie rozmów z Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym: „Apelujemy do władz politycznych i do strajkujących robotników, aby była to droga rozmów, droga kompromisu”,pisali. Dwóch z nich –Bronisław Geremek i Tadeusz Mazowiecki, którzy przywieźli apel do Stoczni Gdańskiej – weszło w skład utworzonej przy MKS komisji ekspertów. Tworzyli ją także Bogdan Cywiński, Tadeusz Kowalik, Waldemar Kuczyński, Jadwiga Staniszkis i Andrzej Wielowieyski.

Wśród słynnych 21 postulatów strajkujących były żądania dotyczące nie tylko kwestii ekonomicznych, ale też politycznych. Na pierwszym miejscu znalazło się prawo do tworzenia wolnych związków zawodowych. Po wyczerpujących negocjacjach przeprowadzonych między ówczesnym wicepremierem Kazimierzem Barcikowskim a MKS podpisano historyczne porozumienie o powstaniu pierwszego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. Bez wątpienia, wydarzenie to zapoczątkowało proces upadku komunizmu w Polsce oraz zmiany ustrojowe w pozostałych europejskich państwach bloku komunistycznego i otworzyło drogę do powstania  Polski suwerennej i demokratycznej, III Rzeczpospolitej.
Robotnicy domagali się także zagwarantowania im prawa do strajku oraz bezpieczeństwa osób strajkujących i wspomagających strajk, przestrzegania konstytucyjnej wolności słowa, druku i publikacji, w tym zaprzestania represji wobec niezależnych wydawnictw i udostępnienia środków masowego przekazu przedstawicielom wszystkich wyznań, przywróceniado pracy osób usuniętych po strajkach 1970 i 1976 roku, powrotu na uczelnie studentów wydalonych za przekonania oraz uwolnienia wszystkich więźniów politycznych i zaprzestania represjonowania za przekonania, podjęcia działań dla wyprowadzenia kraju z kryzysu przez podanie publicznej informacji o sytuacji społeczno-gospodarczej i umożliwienie społeczeństwu uczestniczenia w dyskusji nad programem reform, wprowadzenia zasady doboru kadry kierowniczej na podstawie kwalifikacji, niezależnie od przynależności partyjnej oraz zniesienia uprzywilejowania milicji, służby bezpieczeństwa i aparatu partyjnego w wysokości zasiłków rodzinnych i specjalnym zaopatrzeniu.

Przedstawiono także kilka żądań ekonomicznych i socjalnych. Ograniczenie eksportu, zniesienie cen komercyjnych i sprzedaży za waluty obce, wprowadzenie kartek na mięso i jego przetwory. Obniżenie wieku emerytalnego, podniesienie rent i emerytur starego portfela, skrócenie czasu pracy (wszystkie soboty wolne), dobra opieka zdrowotna, skrócenie czasu oczekiwania na mieszkanie, udogodnienia dla pracujących matek z małymi dziećmi.

15 najważniejszych miesięcy
Sierpień 1980, Gdańsk, Polska. Strajk w Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Sala BHP, obrady Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego, przemawia Lech Wałęsa, za nim stoi Bogdan Lis.
Fot. Witold Górka, zbiory Oœśrodka KARTA

Po podpisaniu porozumienia Lech Wałęsa, przewodniczący MKS, zza stołu prezydialnego w Sali BHP w Stoczni Gdańskiej powiedział m.in.„nasz spór zakończyliśmy bez użycia siły, drogą rozmów i przekonywań. Pokazaliśmy, że Polacy jak chcą, mogą ze sobą zawsze porozumieć się. Jest to więc sukces obu stron. […] Uzyskaliśmy wszystko, co w obecnej sytuacji mogliśmy uzyskać. Resztę też uzyskamy, bo mamy rzecz najważniejszą: nasze niezależne, samorządne związki zawodowe. To jest nasza gwarancja na przyszłość”.

A Bogdan Lis, wiceprzewodniczący MKS wspominał – „Podpisanie porozumień było wielkim zwycięstwem. Najważniejsze były pierwsze trzy postulaty: wolne związki, prawo do strajku i ograniczenie cenzury. One dały podstawy państwa demokratycznego”.

Okres wolności trwał piętnaście miesięcy, władze komunistyczne zerwały porozumienia gdańskie, wprowadzając w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku stan wojenny.

AL

Fot. na otwarcie: Artur Andrzej – Podpisanie porozumień sierpniowych w Gdańsku, w sali BHP – mural w Gdańsku, na wiadukcie ul. Okopowej. Osoby w pierwszym rzędzie od lewej: 3-ci Mieczysław Jagielski, 4-ty Lech Wałęsa, 5-ty Tadeusz Fiszbach.

Dodaj komentarz

Ta strona wykorzystuje pliki cookies więcej informacj

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies.

zamknij